Futbol dünyasında, özellikle de Ted Lasso dizisinde işlenen lanet temaları, gerçek spor hikayelerinde de yankı bulmaktadır. Dizinin bir bölümünde Dani Rojas'ın sakatlanması, takım arkadaşlarının bunu tedavi odasını lanetleyen bir lanete bağlamasına neden olur. Bu tür hikayeler, spor dünyasında esrarengiz güçlere atfedilen olaylar arasında yer alır.
Örneğin, İrlanda'nın Mayo bölgesinin Gaelic futbol takımı, 1951'deki şampiyonluklarının ardından yerel bir rahip tarafından lanetlendiği söylentisiyle karşı karşıya kaldı. Lanete göre, o takımın tüm üyeleri ölmeden bir daha şampiyon olamayacaklardı. Bu durum, 75 yıl boyunca 11 finalde kaybetmelerine yol açtı. 1951 kadrosunun son üyesi Paddy Prendergast'ın 2021'de ölmesinin ardından, Mayo takımı geçen ay tekrar finale çıktı ve şampiyon oldu. Bu zafer, Kanada Başbakanı Mark Carney tarafından X platformunda "Lanet kırıldı" şeklinde duyuruldu.
İngiltere'de ise Birmingham City futbol kulübü, 1906'da sahasına konulan 100 yıllık bir lanet nedeniyle yıllarca süren hayal kırıklıkları yaşadı. Benzer şekilde, Harry Kane'in İngiltere'nin Gana ile oynadığı Dünya Kupası maçında kaçırdığı gol, bir "cadı doktoru" tarafından üzerine büyü yapıldığı iddiasıyla ilişkilendirildi.
Bu olayların arkasında doğaüstü güçler olabileceği gibi, kötü şans, taktiksel hatalar veya rakiplerin üstünlüğü gibi daha somut nedenler de yatıyor olabilir. Ancak lanet hikayelerinin takımın folklorüne işlemesiyle, bu durum kendi başına bir etki yaratmış olabilir. Taraftarlar, gazeteciler ve yorumcular tarafından yeniden anlatılan bu hikayeler, beklentileri şekillendirerek olayların gidişatını etkilemiştir.
Psikolojide bu olguya nocebo etkisi adı verilir. Tıpta, bir kişinin plasebo hap alıp yan etkileri olabileceği konusunda uyarıldığında, bu yan etkileri deneyimlemesi gibi. Spor alanında da benzer bir durum söz konusudur. Canterbury Christ Church Üniversitesi'nden Philip Hurst ve ekibinin araştırmaları, koşuculara etkisiz bir takviye verilip performanslarını olumsuz etkileyeceği söylendiğinde daha yavaş koştuklarını göstermiştir. Bu durum, sporda olumsuz beklentilerin, olumlu beklentilerden daha fazla etkiye sahip olabileceğini düşündürmektedir.
Bir futbolcunun sahaya çıkmasıyla birlikte, küçük bir şüphe tohumu her an ekilebilir. Bu, bir "lanet", bir yenilgi serisi veya bir takım arkadaşının basit bir yorumuyla tetiklenebilir. Ardından her yanlış pas, top kontrolü hatası veya kaçan gol, bir şeylerin ters gittiğine dair kanıt gibi görünebilir. Bu durum, oyuncunun özgüvenini zedeleyerek, içgüdüsel oynaması gereken bir oyunu aşırı düşünmesine yol açabilir.
Bir oyuncunun zihninde başlayan bu olumsuzluk, zamanla tüm takıma yayılabilir. Oyuncular, takım arkadaşları, taraftarlar, eleştirmenler ve medyadaki atmosferi emerek, bu durumu içselleştirebilirler. Psikologlar buna sosyal bulaşma adını verir. Zamanla, bu ortak inançlar takımın kimliğinin bir parçası haline gelerek baskı altında nasıl tepki vereceklerini şekillendirebilir. Sonuç olarak, bir döngü oluşur: hikaye beklentileri, beklentiler davranışı şekillendirir ve davranışlar orijinal hikayeyi doğrular nitelikte görünebilir.
Peki, bu döngü nasıl kırılabilir? Belki de Ted Lasso'dan ve benzer senaryolarla yüzleşen gerçek menajerlerden ders çıkarabiliriz. Lasso'nun çözümü, oyuncuların değerli eşyalarını ateşe verdiği bir temizleme ritüeliydi. Birmingham City'den Barry Fry ise sahayı dört köşesinden idrarla ıslatma gibi daha "akışkan" bir yöntem denemişti. Bu ritüellerin mistik bir gücü olup olmadığı önemli değil. Asıl değerleri psikolojikti. Bu ritüeller, takıma geçmişi geride bırakıp daha parlak bir gelecek beklemeleri için bir fırsat yarattı. Mayo için bu yeniden başlama anı nihayet geldi. Yeni nesil oyuncular ve taraftarlar, kazanamadıkları finalin değil, nihayet kazandıkları finalin anısını devralacaklar. Eski Mayo oyuncusu Colm Boyle'un zafer sonrası dediği gibi: "Zincirler koptu." Lanet sadece bir hikaye olabilir, ancak şimdi Mayo farklı bir hikaye anlatabilir.
